Anandamide en 2-AG: de lichaamseigen cannabinoïden

Anandamide en 2-AG zijn de twee best onderzochte endocannabinoïden: vetachtige signaalstoffen die het lichaam zelf aanmaakt en die zich aan dezelfde CB1- en CB2-receptoren binden als THC. Beide worden pas op het moment dat ze nodig zijn uit membraanvetten gemaakt, werken kort en worden daarna afgebroken: anandamide vooral door het enzym FAAH en 2-AG vooral door MAGL. In de hersenen komt veel meer 2-AG voor, en 2-AG activeert beide receptoren sterk; anandamide is een zwakkere, partiële activator.

Wat is anandamide?

Anandamide (arachidonoylethanolamide, AEA) was de eerste endocannabinoïde die werd gevonden. In 1992 isoleerde een team met onder anderen William Devane, Lumír Hanuš en Raphael Mechoulam de stof uit varkenshersenen, op zoek naar de lichaamseigen partner van de cannabinoïdereceptor. Anandamide concurreerde met een cannabinoïde testmolecuul om de bindingsplaats van de receptor en gedroeg zich als een natuurlijk ligand (Devane et al., 1992). De naam komt van het Sanskrietwoord ananda, 'gelukzaligheid' (Moreira en Lutz, 2008).

Chemisch gezien is anandamide een vetzuuramide: het omega-6-vetzuur arachidonzuur gekoppeld aan ethanolamine. Het grootste deel wordt gemaakt uit een membraanvet dat NAPE heet (N-arachidonoylfosfatidylethanolamine) (Lu en Mackie, 2016).

Wat is 2-AG?

2-AG (2-arachidonoylglycerol) is de tweede belangrijke endocannabinoïde. In 1995 meldden twee groepen de stof onafhankelijk van elkaar: het team van Mechoulam isoleerde 2-AG uit hondendarm en toonde aan dat het zowel aan CB1 als aan CB2 bindt (Mechoulam et al., 1995), en een Japans team stelde het voor als cannabinoïdeligand in de hersenen (Sugiura et al., 1995). Twee jaar later maten onderzoekers ongeveer 170 keer meer 2-AG dan anandamide in rattenhersenen en lieten ze zien dat zenuwcellen 2-AG afgeven als ze worden geprikkeld (Stella et al., 1997).

2-AG is een monoglyceride: arachidonzuur gebonden aan glycerol. Het wordt vooral gemaakt uit fosfolipiden die arachidonzuur bevatten, via diacylglycerol (Lu en Mackie, 2016).

Anandamide en 2-AG: wat is het verschil?

Beide bevatten arachidonzuur en beide binden aan cannabinoïdereceptoren, maar het lichaam maakt ze langs verschillende routes aan en ruimt ze ook verschillend op (Lu en Mackie, 2016).

Wat doet anandamide in het lichaam?

Anandamide en 2-AG zijn signaalstoffen; hun 'functie' is dus het doorgeven van berichten. Hun best beschreven taak ligt in het zenuwstelsel. Wordt een zenuwcel sterk geactiveerd, dan geeft die endocannabinoïden af die in omgekeerde richting over de synaps reizen, naar CB1-receptoren op de cel die het signaal stuurde. Meestal remt dat de verdere afgifte van neurotransmitters (Lu en Mackie, 2016). Deze 'retrograde' signalering is een van de manieren waarop synapsen hun sterkte in de loop van de tijd bijstellen. In plakjes rattenhersenen bijvoorbeeld voorkwam 2-AG dat na prikkeling vrijkwam een vorm van synaptische versterking die langetermijnpotentiëring heet (Stella et al., 1997).

Anandamide werkt ook buiten de cannabinoïdereceptoren. Op bloedvaten activeert het TRPV1, het kanaal dat reageert op capsaïcine uit chilipepers (Zygmunt et al., 1999), en het kan PPAR-receptoren activeren, die de activiteit van genen beïnvloeden (Lu en Mackie, 2016). Onderzoekers bestuderen de endocannabinoïden in verband met pijn, stemming, eetlust, geheugen en afweerreacties, maar veel van dat werk gebeurt bij dieren. Het beschrijft hoe een systeem werkt, niet wat een product doet. Voor het grotere geheel leest u onze uitleg over het endocannabinoïde systeem.

Is anandamide een neurotransmitter?

Ja, maar een ongewone; meestal spreekt men van een lipideboodschapper of neuromodulator. Klassieke neurotransmitters zoals dopamine worden vooraf aangemaakt en in blaasjes opgeslagen. Anandamide en 2-AG worden niet opgeslagen: hun voorlopers zitten in de celmembranen, en de endocannabinoïden worden 'op afroep' vrijgemaakt in één of twee snelle enzymstappen (Lu en Mackie, 2016). Bovendien werken ze vooral in omgekeerde richting, van de ontvangende cel terug naar de zendende cel.

Wat hebben anandamide en THC gemeen?

Beide binden aan de CB1-receptor. Daarom kan THC sommige lichaamseigen cannabinoïdesignalen nabootsen. In de eerste proeven gaf anandamide zelfs een typisch cannabinoïde-effect: net als psychoactieve cannabinoïden remde het door zenuwen opgewekte samentrekkingen in weefsel van een muis (Devane et al., 1992). Net als anandamide is THC een partiële activator van CB1 en CB2 (Pertwee, 2008). Hun bouw verschilt wel sterk: THC is een plantaardige cannabinoïde met een ringstructuur, anandamide een afgeleide van een vetzuur. Meer leest u in wat is THC?

Heeft CBD invloed op anandamide?

In laboratoriumproeven remde CBD zwak zowel de opname van anandamide in cellen als de afbraak ervan door FAAH, bij micromolaire concentraties (Bisogno et al., 2001). De auteurs opperden dat hogere anandamidespiegels een deel van de effecten van CBD zouden kunnen verklaren, maar dit was een laboratoriumstudie en zegt niets over wat een CBD-product bij mensen doet. CBD zelf bindt maar zwak aan CB1 en CB2. Zie wat is CBD?