Wat is het entourage-effect bij cannabis?

Het entourage-effect is het idee dat de vele stoffen in cannabis, zoals cannabinoïden en terpenen, samen anders werken dan elk afzonderlijk. De term komt uit een laboratoriumstudie uit 1998 naar de lichaamseigen cannabinoïden. Voor cannabisproducten is het nog steeds een hypothese: enkele kleine studies bij mensen ondersteunen delen ervan, andere niet, en in laboratoriumtests werkten veelvoorkomende terpenen niet in op de cannabinoïdereceptoren.

Wat is het entourage-effect?

Het entourage-effect beschrijft stoffen die elkaars werking veranderen wanneer ze samen aanwezig zijn. De term werd in 1998 voor het eerst gebruikt door een team waartoe ook de Israëlische chemicus Raphael Mechoulam behoorde. Zij onderzochten 2-AG, een van de lichaamseigen cannabinoïden, en zagen dat twee verwante vetzuurverbindingen, die op zichzelf niets deden, de werking van 2-AG versterkten in laboratoriumtests en bij muizen (Ben-Shabat 1998). In onze gids 2-AG en anandamide leggen we deze endocannabinoïden uit.

Later werd het idee toegepast op de cannabisplant. In een review uit 2011 stelde cannabisonderzoeker Ethan Russo voor dat terpenen en minder bekende cannabinoïden de effecten van THC en CBD zouden kunnen aanvullen of veranderen (Russo 2011). In 2019 betoogde hij dat de argumenten voor synergie zo sterk waren dat één enkel molecuul waarschijnlijk niet kon tippen aan extracten van de hele plant (Russo 2019). Dit zijn overzichtsartikelen die een hypothese uiteenzetten; het zijn geen studies die haar bewijzen.

Hoe zou het entourage-effect werken?

Meestal worden twee groepen stoffen genoemd: cannabinoïden zoals THC, CBD en CBG, en terpenen, de geurstoffen van de plant, zoals myrceen, limoneen en linalool. De voorgestelde mechanismen zijn onder meer: stoffen die tegelijk op verschillende receptoren inwerken, een stof die verandert hoe een andere wordt opgenomen of afgebroken, en een stof die de ongewenste effecten van een andere afzwakt.

Of terpenen op cannabinoïdereceptoren inwerken, staat ter discussie. Bèta-caryofylleen bond in een studie uit 2008 aan de CB2-receptor en activeerde die (Gertsch 2008). Maar toen onderzoekers zes veelvoorkomende cannabisterpenen (alfa-pineen, bèta-pineen, bèta-caryofylleen, linalool, limoneen en myrceen) testten in cellen met menselijke CB1- of CB2-receptoren, activeerde geen enkele de receptoren of veranderde die de werking van THC erop. De auteurs concludeerden dat een entourage-effect tussen cannabinoïden en terpenen, als het bestaat, niet via de CB1- of CB2-receptor verloopt (Santiago 2019).

Een scoping review uit 2023 stelde dat interacties, waar ze optreden, te beschrijven zijn met gewone farmacologische begrippen zoals synergie en biologische versterking, net als bij andere geneesmiddelen op plantaardige basis (Christensen 2023).

Bestaat het entourage-effect echt?

Het is niet bewezen, en ook niet weerlegd. De review uit 2023 vond dat de preklinische en klinische studies vooral eenvoudige methoden gebruikten en tegenstrijdige resultaten lieten zien, en dat de klinische gegevens grotendeels op anekdotes en praktijkervaring berustten. De auteurs merkten ook op dat voorstanders in het effect de reden zien waarom veel patiënten full spectrum-producten verkiezen, terwijl critici de term ongegrond noemen en vooral een marketingterm (Christensen 2023). De bekendste studies bij mensen wijzen in verschillende richtingen:

• CBD vóór THC, 2013: gezonde vrijwilligers die 600 mg CBD kregen vóór een injectie met THC, hadden minder paranoia en minder geheugenproblemen dan wie een placebo kreeg (Englund 2013).
• CBD samen met THC, 2023: bij 46 mensen die zelden cannabis gebruikten, veranderde verdampte cannabis met tot drie keer zoveel CBD als THC niets aan de effecten van THC op geheugen, psychotische symptomen of enige andere meting (Englund 2023).
• Limoneen samen met THC, 2024: bij 20 volwassenen verlaagde het inademen van limoneen samen met 30 mg THC de scores voor angst en paranoia, vergeleken met THC alleen. Andere effecten van THC veranderden niet, en limoneen alleen had geen meetbaar effect (Spindle 2024).
• Extracten tegenover gezuiverde CBD, 2018: een analyse van 11 observationele studies bij therapieresistente epilepsie vond vaker gemelde verbetering met CBD-rijke extracten dan met gezuiverde CBD, bij lagere gemiddelde doses. Met de gebruikelijke drempel van minstens 50% minder aanvallen was er geen verschil tussen beide. De gegevens kwamen niet uit gecontroleerde studies (Pamplona 2018).

Zulke studies testen één of twee stoffen tegelijk, in doses die de onderzoekers kiezen. Ze laten niet zien wat een bepaald full spectrum-product doet.

Hoe voelt het entourage-effect?

Er is geen specifiek gevoel dat het entourage-effect genoemd kan worden. Het idee is dat het totale effect van een extract van de hele plant verschilt van dat van één stof. In studies wordt dit gemeten als een verandering in de effecten van THC, zoals scores voor angst of paranoia, niet als een eigen gevoel. Beschrijvingen van hoe het "voelt" komen uit persoonlijke ervaringen, niet uit gecontroleerd onderzoek.

Geldt het entourage-effect voor CBD-olie?

Alleen voor extracten die meer dan één stof bevatten. Of een CBD-olie een entourage-effect kan hebben, hangt af van het type:

Combinaties zoals CBD met CBG of CBD met CBN worden vaak met het entourage-effect aangeprezen. Wij kennen geen gecontroleerde studies bij mensen die testen of juist deze combinaties anders werken dan de afzonderlijke cannabinoïden. Meer over de soorten leest u in full spectrum, broad spectrum of isolaat. Onze full spectrum-oliën hebben een THC-specificatie onder 0,2%, onze broad spectrum-oliën zijn THC-vrij, en beide zijn cosmetische producten voor gebruik op de huid; zie onze CBD-oliën.

Waarom is er discussie over het entourage-effect?

• Weinig gecontroleerde studies bij mensen: het meeste werk is gedaan in cellen en dieren, of steunt op observationele gegevens.
• Te veel combinaties: in cannabis zijn meer dan 560 bestanddelen geïdentificeerd (ElSohly 2017), dus elke combinatie testen in realistische doses is niet haalbaar.
• Planten verschillen: de mix van cannabinoïden en terpenen verschilt per variëteit, oogst en extractiemethode. Daardoor zijn producten moeilijk te standaardiseren en resultaten moeilijk te herhalen.
• Commerciële belangen: de term wordt veel gebruikt in marketing, en volgens critici loopt die vooruit op de wetenschap (Christensen 2023).