Wat zijn terpenen? Betekenis, soorten en terpenen in wiet

Terpenen zijn de aromatische stoffen die planten als den, citroen, lavendel, hop en cannabis hun geur geven. Chemisch zijn ze opgebouwd uit isopreeneenheden met vijf koolstofatomen. In cannabis zijn er meer dan 200 beschreven; myrceen, limoneen, pineen, caryofylleen en linalool zijn de bekendste. Dat ze de werking van cannabis bij mensen veranderen, is grotendeels nog niet aangetoond.

Wat betekent terpeen?

Een terpeen is een koolwaterstof die ontstaat door isopreeneenheden aan elkaar te koppelen: kleine moleculen met vijf koolstofatomen. Planten maken terpenen als secundaire metabolieten, stoffen die ze niet nodig hebben om te groeien, maar die helpen om met hun omgeving om te gaan. Draagt een terpeen zuurstof, bijvoorbeeld als alcoholgroep, dan spreken chemici van een terpenoïde. Linalool is een terpenoïde; myrceen en limoneen zijn terpenen. In het dagelijks taalgebruik vallen beide onder 'terpenen'.

Terpenoïden vormen de grootste groep plantenstoffen: er zijn er ongeveer 15.000 tot 20.000 volledig beschreven (Russo 2011). In cannabis bepalen zij de geur, niet de cannabinoïden.

Welke soorten terpenen zijn er?

Terpenen worden ingedeeld naar het aantal isopreeneenheden:

• Monoterpenen (2 eenheden, 10 koolstofatomen): klein en vluchtig, dus ze verdampen snel. Voorbeelden: myrceen, limoneen, pineen, ocimeen, linalool.
• Sesquiterpenen (3 eenheden, 15 koolstofatomen): zwaarder en minder vluchtig. Voorbeelden: β-caryofylleen, humuleen.
• Diterpenen (4 eenheden, 20 koolstofatomen) en triterpenen (6 eenheden, 30 koolstofatomen): grotere, minder vluchtige moleculen.

De eenheden kunnen een keten vormen (myrceen is een open keten) of zich sluiten tot ringen (limoneen heeft één ring, pineen twee). Die vorm bepaalt mee hoe de stof ruikt en hoe snel ze verdampt. In cannabis overheersen meestal de monoterpenen (Russo 2011).

Welke terpenen zitten in wiet en hennep?

Cannabis maakt zijn terpenen met een familie enzymen die terpeensynthasen heten. In de hennepvariëteit 'Finola' vonden onderzoekers er negen. Hun producten vormen het grootste deel van de terpenen in de hars, waaronder β-myrceen, (E)-β-ocimeen, limoneen, α-pineen, β-caryofylleen en α-humuleen (Booth 2017).

Bronnen bij de tabel: Booth 2017 (terpenen in cannabis), Russo 2011 (andere planten), Lorenzetti 1991 (citroengras), Li 2017 (mango).

Hoeveel van elke terpeen een plant bevat, verschilt sterk. Genetica speelt mee: in een onderzoek naar meer dan 100 monsters waren planten met het label 'Sativa' en 'Indica' genetisch niet van elkaar te onderscheiden, en het label volgde alleen een paar terpenen die door terpeensynthasegenen worden gestuurd (Watts 2021). De naam van een soort zegt dus weinig. Alleen een analyse van de batch zelf laat het terpeenprofiel zien.

Wat doen terpenen in de plant?

Terpenen beschermen de plant. In cannabis bevatten de bloemen vooral terpenen zoals limoneen en pineen, die insecten afschrikken, terwijl de onderste bladeren meer bittere sesquiterpenen dragen die grazende dieren afstoten (Russo 2011). In bodemproeven remden of stimuleerden terpenen de groei van bepaalde bacteriën en schimmels, afhankelijk van de stof en de dosis (Chou 2023).

Ze worden gemaakt in dezelfde harsklieren als de cannabinoïden, de klierharen of trichomen, die het dichtst op onbevruchte vrouwelijke bloemen zitten. Terpenen vormen in de meeste cannabismonsters minder dan 1%, maar kunnen tot 10% van de inhoud van de trichomen uitmaken. Omdat ze vluchtig zijn, neemt de hoeveelheid af bij drogen en bewaren (Russo 2011).

Zijn terpenen en cannabinoïden hetzelfde?

Nee. Ze komen uit dezelfde harsklieren en hebben een gemeenschappelijke voorloper, maar het zijn verschillende stofklassen. Cannabinoïden zoals CBD en THC komen vooral uit cannabis. Terpenen vind je in het hele plantenrijk: de limoneen in cannabis is hetzelfde molecuul als in een citroen. Lees meer in wat zijn cannabinoïden?

Veranderen terpenen de werking van cannabis?

Dat idee hoort bij het 'entourage-effect': de bewering dat terpenen en cannabinoïden samenwerken. Het bewijs is tot nu toe mager:

• In receptortests werkten myrceen, α- en β-pineen, β-caryofylleen en limoneen niet op de CB1- of CB2-receptor en veranderden ze niet hoe THC of CBD daar werkte, op een mogelijk zwak effect van β-caryofylleen op CB2 na (Finlay 2020).
• In een gecontroleerde studie met 20 gezonde volwassenen verminderde ingeademde d-limoneen de angst- en paranoiascores na een dosis van 30 mg THC. Limoneen alleen had geen meetbaar effect, en het gaat om één kleine studie (Spindle 2024).
• Een overzichtsartikel stelt dat veel medische beweringen over terpenen uit cannabis nog grondig wetenschappelijk moeten worden onderbouwd (Booth 2019).

Het volledige verhaal lees je in onze gids over het entourage-effect.

Waar worden terpenen nog meer voor gebruikt?

Terpenen geven etherische oliën hun geur en worden daarom gebruikt in parfums, cosmetica en huishoudproducten. Veel ervan zijn gewone smaakstoffen in alledaagse voedingsmiddelen en specerijen (Russo 2011). Hennepextracten behouden een deel van de eigen terpenen van de plant, tenzij die bij de verwerking worden verwijderd.

Gemaakt van hennep uit Centraal-Zwitserland, met behoud van de natuurlijke terpenen: onze CBD-oliën.