De geschiedenis van THC

THC komt uit de cannabisplant, die het aanmaakt in de harsklieren van haar bloemen, en werd in 1964 voor het eerst geïdentificeerd door de chemici Y. Gaoni en Raphael Mechoulam in Israël. Mensen gebruikten cannabis toen al duizenden jaren, maar niemand wist welke stof de effecten veroorzaakte. Hun ontdekking leidde eind jaren 1980 en in de jaren 1990 tot de vondst van de lichaamseigen cannabinoïdereceptoren.

Waar komt THC vandaan?

THC wordt door de cannabisplant zelf gemaakt. Het enzym THCA-synthase maakt THCA, de zuurvorm van THC, in de klierharen: de kleine harsklieren op de bloemen en bladeren (Sirikantaramas 2005). In de plant zijn de zuurvormen de belangrijkste cannabinoïden. Warmte haalt een koolstofdioxidegroep van THCA af en zet het om in THC, een stap die decarboxylering heet (Wang 2016). Meer hierover leest u in Wat is THCA?

Hoeveel THC een plant aanmaakt, hangt af van haar genen. Hennepvariëteiten zijn zo veredeld dat ze heel weinig maken, drugsvariëteiten juist veel. Een genoomstudie uit 2021 vond dat genen voor de aanmaak van de twee belangrijkste concurrerende cannabinoïden in verschillende lijnen hun functie hadden verloren tijdens de selectie op vezel of op psychoactieve eigenschappen (Ren 2021). Onze gids over cannabis, marihuana en hennep legt het verschil uit.

Sinds wanneer gebruiken mensen cannabis?

Plantenresten laten zien dat cannabis ongeveer 12.000 jaar geleden voorkwam bij het Altajgebergte in Centraal-Azië, en dat de zaden na de laatste ijstijd met nomadische volken meereisden (Crocq 2020). Een studie van 110 cannabisgenomen van over de hele wereld concludeerde dat de plant in het vroege neolithicum voor het eerst in Oost-Azië werd gedomesticeerd, en dat de huidige hennep- en drugsvariëteiten afstammen van een genenpoel die nog in China voorkomt (Ren 2021). Het grootste deel van die geschiedenis werd cannabis vooral geteeld voor vezels, touw, netten en zaden; zie de geschiedenis van hennep.

Wanneer werd cannabis voor het eerst om de effecten gebruikt?

Een deel van het oudste direct gedateerde bewijs komt van houten komforen die in graven op de begraafplaats van Jirzankal zijn gevonden, in het oostelijke Pamirgebergte in het westen van China. Chemische resten laten zien dat daar rond 500 v.Chr. cannabis werd verbrand tijdens begrafenisceremonies, en dat de planten veel psychoactieve stoffen aanmaakten (Ren 2019). In een graf in dezelfde regio van rond 750 v.Chr. vonden archeologen bijna 800 g cannabis met een hoog THC-gehalte, begraven bij een man van hoge stand (Crocq 2020).

Hoe werd cannabis in de oudheid gebruikt?

De geschreven bronnen zijn onvolledig, en sommige bekende verhalen zijn latere legendes:

• China: volgens de overlevering ontdekte de mythische keizer Shen Nong rond 2000 v.Chr. geneeskrachtige planten, waaronder cannabis. Het kruidenboek dat aan hem wordt toegeschreven, is echter veel later geschreven, tijdens de Han-dynastie (221 v.Chr.–220 n.Chr.), dus de vroege datum is waarschijnlijk overdreven (Crocq 2020).
• Egypte en Mesopotamië: de Papyrus Ebers, geschreven rond 1500 v.Chr., noemt cannabis die op de huid werd aangebracht bij ontstekingen, en ook Assyrische kleitabletten verwijzen ernaar (Crocq 2020).
• India: cannabis wordt al duizenden jaren gebruikt in de ayurvedische geneeskunde en had een religieuze rol (Crocq 2020).
• Griekenland en Rome: Herodotus (5e eeuw v.Chr.) beschreef hoe Scythen hennepzaad op gloeiend hete stenen gooiden en "verrukt" raakten van de rook. Plinius de Oudere en Dioscorides beschreven de wortel bij ontstekingen, en Galenus schreef dat in Italië kleine koekjes met cannabis als dessert werden geserveerd (Crocq 2020).

Hoe kwam cannabis in de westerse geneeskunde terecht?

Europa ontdekte cannabis opnieuw in de 19e eeuw, deels via vertalingen van Arabische teksten door geleerden als Silvestre de Sacy. De Ierse arts William Brooke O'Shaughnessy publiceerde in 1839 in Calcutta zijn waarnemingen over cannabis. Hij merkte op dat de bedwelmende werking in Europa toen vrijwel onbekend was, op een paar jongeren in Marseille na, die hasj hadden geprobeerd die soldaten van Napoleon uit Egypte hadden meegenomen. De Franse arts Jacques-Joseph Moreau de Tours experimenteerde zelf met hasj en beschreef de effecten op de geest (Crocq 2020).

Eind 19e eeuw werden cannabistincturen veel voorgeschreven, maar artsen hadden een probleem: de werkzame stof was onbekend, dus de sterkte van het plantmateriaal verschilde per partij en doses waren onvoorspelbaar. In de 20e eeuw nam het medische gebruik af, omdat andere geneesmiddelen het vervingen en de wettelijke beperkingen toenamen (Crocq 2020).

Wanneer werd THC ontdekt?

Chemici zochten al tientallen jaren naar de werkzame stof in cannabis. Cannabinol (CBN) werd in 1899 beschreven (Wood 1899) en CBD werd in 1940 geïsoleerd (Adams 1940), maar geen van beide verklaarde de high.

De doorbraak kwam in Israël. Raphael Mechoulam, die aan het Weizmann-instituut werkte, kreeg van de politie 5 kg in beslag genomen cannabis, scheidde de stoffen en identificeerde de psychoactieve stof (Crocq 2020). In 1964 publiceerden hij en zijn collega Y. Gaoni de isolatie, structuur en gedeeltelijke synthese van dit "werkzame bestanddeel van hasj": delta-9-THC (Gaoni en Mechoulam 1964). Een jaar eerder hadden Mechoulam en Yuval Shvo de structuur van CBD beschreven (Mechoulam 1963).

Hoe leidde THC tot het endocannabinoïde systeem?

Nu de structuur van THC bekend was, konden onderzoekers uitzoeken waar in het lichaam het werkt. Die vraag leidde tot een heel signaalsysteem:

• 1988–1990: een eerste cannabinoïdereceptor, CB1, werd gekarakteriseerd in hersenen van ratten en mensen (Crocq 2020), en het gen ervan werd in 1990 gekloneerd (Matsuda 1990).
• 1992: het eerste endocannabinoïde, een stof die het lichaam zelf aanmaakt, werd uit de hersenen geïsoleerd (Devane 1992). Het kreeg de naam anandamide, naar het Sanskrietwoord ānanda, dat gelukzaligheid betekent.
• 1993: een tweede receptor, CB2, werd buiten de hersenen gevonden, vooral in verband met het immuunsysteem (Munro 1993).

Samen met een tweede endocannabinoïde, 2-AG, vormen deze wat nu het endocannabinoïde systeem heet (Crocq 2020). Meer leest u in het endocannabinoïde systeem uitgelegd en 2-AG en anandamide.

Hoe is de wetgeving rond THC veranderd?

In de 20e eeuw namen de beperkingen toe. De Verenigde Staten namen in 1937 de Marihuana Tax Act aan, en het Enkelvoudig Verdrag inzake verdovende middelen van de VN uit 1961 plaatste cannabis in het strengste regime, Lijst IV, naast heroïne (Crocq 2020). THC zelf valt onder het Verdrag inzake psychotrope stoffen van 1971, waarin delta-9-THC staat onder de geneesmiddelnaam dronabinol (UNODC 2020).

Op 2 december 2020 stemde de VN-Commissie voor Verdovende Middelen, op aanbeveling van de WHO, met 27 tegen 25 stemmen om cannabis en cannabishars van Lijst IV te schrappen. Ze blijven op Lijst I staan en vallen dus nog volledig onder internationale controle. De commissie verwierp een voorgestelde voetnoot die preparaten met vooral CBD en niet meer dan 0,2% THC zou hebben vrijgesteld (UNODC 2020).

Nationale regels voor THC lopen sterk uiteen en veranderen vaak, dus controleer de geldende wet in uw land. Onze landengidsen behandelen de regels voor CBD, bijvoorbeeld in Duitsland, Frankrijk en Spanje. Het Zwitserse onderzoek naar gereguleerde verkoop van THC beschrijven we in THC-gummies in Zwitserland.

Wat weten we nu over THC?

Meer dan 60 jaar na de ontdekking is THC een van de best onderzochte plantenstoffen. Het is de belangrijkste oorzaak van de cannabis-high. In een gecontroleerde studie tastte 10 mg verdampte THC het geheugen aan en veroorzaakte het kortdurende psychotische symptomen bij gezonde vrijwilligers (Englund 2023), en gebruik terwijl de hersenen nog in ontwikkeling zijn, brengt een risico op psychose en cognitieve problemen mee (Crocq 2020). Wat THC doet en hoe het verschilt van CBD, leest u in Wat is THC? en CBD vs THC. Voor andere bedwelmende cannabinoïden, zie welke cannabinoïden zijn psychoactief?